Ahi Evren’in eserleri nelerdir?

Ahi Evren'in eserleri nelerdir?

Türkiye Selçukluları döneminin önemli bir siması, filozof ve ilim adamı olan Ahi Evren’in diğer tanınmış bir isim ile Nasreddin Hoca’nın kaleme aldığı eserler şu şekildedir:

1 – Menahic-i Seyfi (el-Menahicü’s-Seyfiyye)

Ahi Evren bu eserinde, iman ve İslâm dini esaslarını itikadda Eş’ari, amelde Şafii mezhebine göre açıklamaktadır. Ahi Evren eserini önsözünde belirttiği gibi Emir Seyfü’d-Din Tuğrul’a sunmaktadır.

2 – Metâilü’l İman

Bu eser muhtevası bakımından iman esasları ilmihali şeklindedir.

3 – Tabsıra

Tam adı “Tabsiratü’l-mubtedî ve tezkiretü’l muntehi” olan bu eser muhtevası itibarı ile Allahın birliği,  sıfat ve fiileri ile peygamberlik ve maad meselelerini konu edinmektedir.

4 – Letaif-i Giyasiyye

 Toplamda dört cilt olan bu eserin 1. cildi Felsefe, 2. cildi Ahlak ve siyaset, 3. cildi Fıkıh, 4. cildi ise Dua ve İbadet hakkındadır.

  5 – Letaif-i Hikmet

Ahi Evren’in Sultan II. İzzü’d-din Keykavus’a sunduğu eseridir. İçerik olarak siyasetname türünde bir eserdir.

6 – Ağâz-u Encam (Vasiyyet)

Bir vasiyetnamedir ve Ahi Evren’in en son kaleme aldığı eseridir.

7 – Murşidü’l-Kifaye

Ahi Evren’in Sultan I. Alaü’d-din Keykubad’a sunduğu eseridir. İçerik itibarı ile ruhun bekası hakkındadır.

8 – Tuhfetü’ş-Şekur

Ahi Evren bu eserinden Sadru’d-din Konevi’ye yazdığı bir mektupta bahsetmekte ve Tacü’d-din-i Kaşî için yazdığını söylemektedir; fakat bu güne kadar herhangi bir nüshası bulunamamıştır.

 9 – Ulum-i Hakikî

 Letaif-i Hikmet adlı eserinde bu eserinden söz etmektedir fakat bugüne kadar bir nüshası dahi bulunamamıştır.

 10 – İlmü’t-Teşrih

Anatomi yani Tıbba dair bir eserdir. Letafi-i Hikmet ve Letaif-i Giyasiyye adlı eserlerinde bu eserine birçok kez atıfta bulunmuştur fakat bu eserinde bugüne kadar hiç bir nüshası bulunamamıştır.

11 – Kitabü’l-Afaî (Yılanlar kitabı)

Yılan üzerine kaleme aldığı bir eseridir; fakat herhangi bir nüshası bulunamamıştır.

12 – Yezdan-Şinaht

Felsefi nitelikli bir eseridir.

 13 – Goşayiş-nâme

Eş’ari mezhebi anlayışına göre kaleme alınan bu eser Ahi Evren’in hayatı ve uygulamaları hakkında bilgileri ihtiva etmektedir.

 14 – Ahlak-i Nâsirî

Kitabın son faslında Anadolu Ahiliği’nin kuruluşu, örgüt yapısı ve felsefesi açıklanmaktadır. Bu sebeple eser Ahili teşkilatı için ilk ve en önemli kaynaktır.

15 – Müsari’ül-Müsari

Ünlü kelamcı Şehristanî’nin İbn Sina’ya reddiye olarak kaleme aldığı “Müsari” veya “Musaraa” diye bilinen esere Ahi Evren bir reddiye yazarak “Müsari’ül-Müsari” adını vermiştir. Bu eserde Şehristanî’ye karşı İbn Sinâ müdafaa edilmektedir.

16 – Medh-i fakr-u zemm-i dünya

Sühreverdi el-Maktul’un “Vasiyye” adlı eseridir, Ahi Evren tarafından tercüme edilip Calalü’d-din Karatay’a sunulmuştur.

17 – Tercüme-i en-Nefsü’n-nâtıka

İbni Sina’nın eserinden tercümedir. Sultan Alaü’d-din Keykubad’ın emri ile Ahi Evren tarafından tercüme edilmiştir.

18 – Tercüme-i Kitabü’l-hamisin fi usuli’d-din

Ahi Evren’in Fahru’d-din-i Razi’den yaptığı tercümedir.

19 – Tercüme-i Teveccühü’l-etemm nahva’l-Hakk

Sadru’d-din-i Konevî’nin küçük bir risalesinin tercümesidir. Konevî’nin isteği üzerine Ahi Evren tarafından uzunca bir önsöz eklenerek tercüme edilmiştir.

20 – Tercüme-i Miftahu’l-gayb

Ahi Evren tarafından Sadru’d-din-i Konevî’den tercüme edilmiştir.

21 – Mir’ac-name

Kaynak: Umut Güner, Tarihte Fütüvvet ve Ahilik